Yumurtalıq burulması: Səbəbləri, əlamətləri və müalicəsi
Yumurtalıq burulması (tibbi adı ilə Ovarian torsion) ginekologiyada təcili müdaxilə tələb edən ciddi vəziyyətlərdən biridir. Bu hal yumurtalığın öz oxu ətrafında fırlanaraq qan dövranının pozulması ilə xarakterizə olunur. Vaxtında müdaxilə edilməzsə, yumurtalıq toxuması zədələnə və ya tam itirilə bilər.
Yumurtalıq burulması nədir?
Yumurtalıq burulması zamanı yumurtalıq və bəzən də fallop borusu (yumurtalıq borusu) dönərək arterial və venoz qan axınını kəsilir. Bu isə toxumanın oksigensiz qalmasına və nekroza (toxuma ölümü) səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Bu vəziyyət adətən aşağıdakı hallarla əlaqəli olur:
Yumurtalıqda kistaların olması (xüsusilə böyük kistalar)
Hormonal dəyişikliklər
Hamiləlik dövrü
Yumurtalıq ölçüsünün artması
Fiziki aktivlik və ya ani hərəkətlər
Əvvəlki ginekoloji əməliyyatlar
Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri yumurtalıq kistalarıdır.
Əlamətləri
Yumurtalıq burulması çox vaxt qəfil və şiddətli simptomlarla özünü göstərir:
Qarının aşağı hissəsində kəskin və güclü ağrı (adətən birtərəfli)
Ürəkbulanma və qusma
Hərəkət etdikcə ağrının artması
Bəzən qızdırma
Nəbzin sürətlənməsi
Ağrı bəzən dalğavari (gəlib-gedən) formada da ola bilər.
Diaqnostika
Diaqnoz qoymaq üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Ginekoloji müayinə
Ultrasəs (USM)
Doppler müayinəsi (qan axınının yoxlanması)
Bəzi hallarda dəqiq diaqnoz yalnız əməliyyat zamanı qoyula bilər.
Müalicə və əməliyyat
Yumurtalıq burulması təcili cərrahi müdaxilə tələb edir. Əsas məqsəd:
1. Yumurtalığın burulmasını açmaq (detorsiya)
2. Qan dövranını bərpa etmək
3. Zədələnmiş toxumanı qiymətləndirmək
Əməliyyat üsulları:
Laparoskopiya (qapalı əməliyyat)
Qarında kiçik kəsiklərlə aparılır
Daha az travmatikdir
Sağalma müddəti qısadır
Ən çox istifadə olunan üsuldur
Laparotomiya (açıq əməliyyat)
Daha ağır hallarda tətbiq olunur
Böyük kəsiklə aparılır
Əgər yumurtalıq artıq nekroza uğrayıbsa, onun çıxarılması (ooforektomiya) tələb oluna bilər.
Əməliyyatdan sonra
Xəstə adətən 1–3 gün ərzində evə buraxılır (laparoskopiyada)
Tam sağalma 1–2 həftə çəkə bilər
Həkim nəzarəti və təkrar müayinələr vacibdir
Gələcəkdə təkrar burulmanın qarşısını almaq üçün səbəb aradan qaldırılmalıdır
Fəsadlar
Vaxtında müdaxilə olunmazsa:
Yumurtalığın itirilməsi
Sonsuzluq riski
Qarın daxilində infeksiya
Peritonit
Nəticə
Yumurtalıq burulması həyati təhlükəli olmasa da, reproduktiv sağlamlıq üçün ciddi risk yaradır. Qəfil başlayan güclü qarın ağrısı olduqda gecikmədən həkimə müraciət etmək çox vacibdir. Erkən diaqnoz və düzgün cərrahi müdaxilə yumurtalığın qorunmasına imkan verir.